Chủ động phòng tránh lây truyền HIV từ mẹ sang con – Hướng tới một thế hệ không HIV

Lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong ba con đường chính làm lây nhiễm HIV/AIDS với nguy cơ lây nhiễm lên đến 40%. Hiện nay, hoạt động tư vấn và xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai tại Yên Bái được triển khai rộng rãi tại tất cả các cơ sở y tế từ tuyến tỉnh, huyện đến xã. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Yên Bái, năm 2024, 100% phụ nữ mang thai đến khám thai tại các cơ sở y tế trên địa bàn đều được tư vấn và xét nghiệm HIV một cách tự nguyện. Việc phát hiện sớm và đưa vào quản lý điều trị bằng thuốc kháng vi-rút (ARV) ngay trong giai đoạn thai kỳ được xác định là biện pháp then chốt để ngăn chặn nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Ảnh minh họa

Các nghiên cứu và thực tiễn điều trị cho thấy, nếu người mẹ được chẩn đoán sớm, tuân thủ nghiêm phác đồ điều trị ARV, kết hợp với chăm sóc thai sản đúng quy trình và dự phòng sau sinh cho trẻ, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể giảm xuống dưới 2%. Điều này đồng nghĩa với việc, phần lớn trẻ em sinh ra từ các bà mẹ nhiễm HIV hoàn toàn có thể khỏe mạnh, không bị lây nhiễm HIV từ mẹ.

Tuy nhiên, để đạt được những kết quả đó, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự chủ động và hợp tác của người mẹ. Thực tế, nhiều phụ nữ mang thai vì sợ hãi, thiếu hiểu biết hoặc e ngại sự kỳ thị vẫn còn né tránh việc xét nghiệm HIV, thậm chí giấu diếm tình trạng bệnh của mình. Do vậy, bên cạnh công tác chuyên môn, đội ngũ y tế tại các cơ sở cũng phải tăng cường tư vấn tâm lý, tuyên truyền, vận động để thay đổi nhận thức cộng đồng và phá bỏ những rào cản vô hình đối với người nhiễm HIV, đặc biệt là phụ nữ mang thai.

BSCKI Bùi Thị Ngọc Quỳnh - Trưởng khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa khu vực Nghĩa Lộ, chia sẻ: “Không ít chị em khi phát hiện mình nhiễm HIV đã rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý, thậm chí có ý nghĩ từ bỏ thai kỳ. Nhiệm vụ của chúng tôi không chỉ là điều trị mà còn là người đồng hành, giúp họ hiểu rằng, nếu tuân thủ phác đồ, đứa trẻ hoàn toàn có thể sinh ra khỏe mạnh. Việc tạo dựng niềm tin và sự an tâm cho người bệnh là điều vô cùng quan trọng.”

Một điểm sáng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Yên Bái là sự phối hợp hiệu quả với các tổ chức quốc tế, trong đó có tổ chức AHF Việt Nam – đơn vị trực thuộc Quỹ Chăm sóc Sức khỏe Hoa Kỳ. Trong nhiều năm qua, AHF đã đồng hành và hỗ trợ tỉnh triển khai dự án “Dự phòng, chăm sóc và điều trị HIV/AIDS – kết nối giữa cơ sở y tế và trại giam” giai đoạn 2024 - 2028 với nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa.

Hưởng ứng Tháng hành động cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con năm 2025, AHF đã phối hợp với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Yên Bái tổ chức hoạt động giám sát kỹ thuật, thăm hỏi bệnh nhân và hỗ trợ mô hình sinh kế tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Nghĩa Lộ, Trung tâm Y tế huyện Văn Chấn và một số hộ gia đình người bệnh. Tại các điểm đến, đoàn công tác đã trực tiếp kiểm tra thực tiễn hoạt động điều trị HIV/AIDS, tặng các sản phẩm dinh dưỡng cho bệnh nhân đang điều trị ARV, đồng thời trao đổi chuyên môn với nhân viên y tế về những thách thức và giải pháp nâng cao hiệu quả chăm sóc, điều trị.

Một trong những điểm nhấn của chương trình lần này là việc tổ chức các mô hình sinh kế hỗ trợ người nhiễm HIV tăng thu nhập, ổn định cuộc sống. Bà Nguyễn Thu Hằng - Trưởng đại diện tổ chức AHF Việt Nam cho biết: “Chúng tôi tin rằng hỗ trợ điều trị HIV không chỉ dừng lại ở việc cấp phát thuốc. Người bệnh cần được hỗ trợ toàn diện để nâng cao chất lượng cuộc sống, có thu nhập bền vững và hòa nhập cộng đồng. Việc nhân rộng các mô hình sinh kế sẽ là hướng đi hiệu quả, giúp họ có thêm động lực và niềm tin vào cuộc sống.”. Đặc biệt, sự tham gia của các chuyên gia AHF đến từ Campuchia và Việt Nam trong chuyến công tác đã góp phần tăng cường năng lực chuyên môn cho đội ngũ y tế tuyến cơ sở, đồng thời thúc đẩy kết nối giữa cơ sở y tế và cộng đồng trong chăm sóc người nhiễm HIV.

Thực tế tại Yên Bái cho thấy, mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030 đang dần trở thành hiện thực. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 3 trường hợp phụ nữ mang thai nhiễm HIV và tất cả đều được phát hiện sớm, điều trị dự phòng kịp thời. 100% trẻ sơ sinh từ các bà mẹ này được chăm sóc và điều trị dự phòng ngay sau sinh, đảm bảo quy trình chuyên môn chặt chẽ, kết quả đều âm tính với HIV.

Đáng chú ý, tỷ lệ phụ nữ mang thai nhiễm HIV được điều trị dự phòng tại Yên Bái đạt trên 105% so với chỉ tiêu kế hoạch, cho thấy hệ thống y tế tỉnh đã chủ động, tích cực và hiệu quả trong việc sàng lọc, phát hiện và can thiệp sớm. Hiện nay, 100% các cơ sở y tế có dịch vụ sản khoa trên địa bàn tỉnh đã được trang bị đầy đủ năng lực chuyên môn và triển khai đồng bộ các biện pháp can thiệp dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, từ tư vấn, xét nghiệm, điều trị ARV cho mẹ và con đến theo dõi hậu sản. ThS.BS Bùi Quang Đạt - Phó Trưởng khoa Phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Yên Bái cho biết: “Những kết quả đạt được không chỉ khẳng định hiệu quả của chương trình phòng chống HIV/AIDS tại địa phương mà còn thể hiện sự cam kết của ngành Y tế tỉnh trong việc bảo vệ quyền được sinh ra khỏe mạnh của mọi trẻ em. Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường giám sát, hỗ trợ kỹ thuật cho tuyến cơ sở và duy trì các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức cộng đồng.”

Sự chung tay của ngành Y tế, sự vào cuộc của các tổ chức quốc tế và nỗ lực của người bệnh chính là nền tảng vững chắc để Yên Bái hướng tới mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030 – một mục tiêu đầy tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi nếu tiếp tục duy trì quyết tâm như hiện nay. Bên cạnh đó, kết quả của chương trình phòng chống lây truyền HIV từ mẹ sang con cũng là thước đo phản ánh chất lượng dịch vụ y tế và mức độ tiến bộ trong tiếp cận y tế công bằng tại địa phương. Thành công của Yên Bái không chỉ dừng lại ở những con số, mà còn là minh chứng cho một chính sách y tế nhân văn, lấy người bệnh làm trung tâm, ở đó, mọi trẻ em – dù sinh ra trong hoàn cảnh nào – cũng đều có quyền được sống khỏe mạnh, phát triển toàn diện và không bị bỏ lại phía sau.

Nguyễn Hà 

Tải về: